Từ những nốt sẩn đỏ, phát hiện bé 2 tháng tuổi mắc giang mai bẩm sinh

Thời gian gần đây, Bệnh viện Da liễu Trung ương liên tục tiếp nhận trẻ mắc giang mai bẩm sinh đến khám và điều trị nội trú. Đáng chú ý, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi trẻ đã xuất hiện các biểu hiện trên da.

Một trường hợp mới đây là bé gái 2 tháng tuổi, sinh đủ tháng, sinh thường, là con thứ hai trong gia đình. Khoảng 2 tuần trước khi nhập viện, trẻ xuất hiện nhiều sẩn đỏ có viền vảy ở đầu, lưng, tay chân, lòng bàn tay và bàn chân, kèm sốt cao.

Ban đầu, trẻ được chẩn đoán viêm da cơ địa và điều trị nhưng các tổn thương không cải thiện.

Khai thác kỹ tiền sử, các bác sĩ nhận thấy trong suốt thai kỳ, người mẹ chưa từng được xét nghiệm sàng lọc giang mai và cũng không được điều trị bệnh.

Từ biểu hiện lâm sàng, tiền sử sản khoa và các xét nghiệm, bệnh nhi được chẩn đoán giang mai bẩm sinh. Kết quả xét nghiệm cho thấy TPHA định lượng của trẻ là 1/40.960, RPR định lượng 1/128. Các chỉ số tương ứng ở người mẹ cũng ở mức TPHA 1/40.960 và RPR 1/128.

Bác sĩ nội trú Nguyễn Minh Hường, Phòng Khám các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs), Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết, giang mai bẩm sinh xảy ra khi xoắn khuẩn Treponema pallidum truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ.

Sự lây truyền thường xảy ra từ tháng thứ 4-5 của thai kỳ, khi màng rau thai mỏng đi, tạo điều kiện để xoắn khuẩn từ mẹ xâm nhập vào thai nhi. Mức độ bệnh ở trẻ phụ thuộc vào mức độ lây truyền.

Trường hợp nặng có thể dẫn đến sảy thai, thai chết lưu, sinh non hoặc tử vong. Với những trường hợp nhẹ hơn, trẻ có thể không biểu hiện ngay khi sinh mà xuất hiện các triệu chứng sau vài ngày hoặc vài tháng.

Giang mai bẩm sinh sớm có thể biểu hiện bằng các tổn thương da giống giang mai giai đoạn II ở người lớn, phỏng nước hoặc bong vảy ở lòng bàn tay, bàn chân. Trẻ cũng có thể sổ mũi, khụt khịt mũi, viêm xương sụn, nổi hạch, gan lách to, viêm màng não hoặc tổn thương mắt.

Nếu không được phát hiện và điều trị, bệnh có thể để lại những di chứng lâu dài. Giang mai bẩm sinh muộn, xuất hiện khi trẻ trên 2 tuổi, có thể gây tổn thương mắt, tai, khớp, dị dạng xương và các di chứng khác.

Sau khi được chẩn đoán, bệnh nhi được điều trị bằng Benzyl Penicillin G liều 150.000 đơn vị/kg/ngày, truyền tĩnh mạch trong 10 ngày. Tuy nhiên, khoảng 2 giờ sau liều penicillin đầu tiên, trẻ đột ngột sốt 39 độ C, xuất hiện ban đỏ lan tỏa toàn thân.

Trong tình huống này, việc phân biệt phản ứng do thuốc với dị ứng thuốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Sau khi đánh giá, các bác sĩ xác định trẻ gặp phản ứng Jarisch-Herxheimer, một phản ứng viêm cấp tính có thể xuất hiện sau khi bắt đầu điều trị giang mai bằng penicillin, chứ không phải dị ứng với penicillin.

Trẻ được điều trị hỗ trợ, hạ sốt, theo dõi sát và tiếp tục sử dụng penicillin theo phác đồ. Sau khoảng 6 giờ, trẻ hết sốt, tình trạng cải thiện rõ rệt và không ghi nhận thêm phản ứng bất lợi.

Tiến sĩ, bác sĩ Trịnh Minh Trang, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng khám các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs), Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết, phản ứng Jarisch-Herxheimer thường xuất hiện trong vòng 2-8 giờ sau khi bắt đầu điều trị và tự thuyên giảm trong khoảng 12-24 giờ.

Nguyên nhân được cho là do xoắn khuẩn Treponema pallidum bị ly giải nhanh chóng, giải phóng các thành phần của vi khuẩn và kích hoạt phản ứng viêm của cơ thể.

Theo các báo cáo, phản ứng này gặp ở khoảng 30-70% người mắc giang mai giai đoạn sớm và có thể xảy ra ở 43-55% trẻ mắc giang mai bẩm sinh.

Điều quan trọng, theo Tiến sĩ Trang, là phải phân biệt phản ứng Jarisch-Herxheimer với phản vệ do penicillin. Khi xảy ra phản ứng này, việc xử trí chủ yếu là điều trị hỗ trợ, hạ sốt, bù dịch và theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn. Không nên tự ý ngừng penicillin, bởi đây không phải là phản ứng dị ứng với thuốc.

Corticosteroid cũng không được khuyến cáo sử dụng thường quy để dự phòng hoặc điều trị phản ứng Jarisch-Herxheimer, chỉ được cân nhắc trong một số tình huống đặc biệt hoặc khi phản ứng diễn biến nặng.

Sau 10 ngày điều trị, các tổn thương da của bé gái cải thiện rõ rệt, toàn trạng ổn định và được xuất viện. Trẻ được hẹn tái khám định kỳ để theo dõi đáp ứng điều trị bằng xét nghiệm huyết thanh học.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Trịnh Minh Trang, số liệu của WHO cho thấy năm 2022 có khoảng 700.000 trường hợp giang mai bẩm sinh trên toàn cầu và khoảng 390.000 trường hợp có kết cục thai kỳ bất lợi liên quan đến giang mai, gồm thai chết lưu, tử vong sơ sinh, sinh non và trẻ mắc giang mai bẩm sinh.

Đáng lưu ý, phần lớn những trường hợp này có thể phòng tránh nếu người mẹ được sàng lọc và điều trị sớm trong thai kỳ.

Các bác sĩ khuyến cáo phụ nữ mang thai cần xét nghiệm sàng lọc giang mai ngay từ lần khám thai đầu tiên, đặc biệt trong 3 tháng đầu. Nếu phát hiện bệnh, người mẹ cần được điều trị đầy đủ và đúng phác đồ.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa sản khoa, da liễu, nhi khoa và xét nghiệm cần được tăng cường để phát hiện sớm, điều trị kịp thời cho cả mẹ và trẻ.