Bảo vệ người cao tuổi có bệnh nền bằng dự phòng chủ động

Tại các phiên thảo luận của Hội thảo khoa học “RSV ở người cao tuổi: Gánh nặng tiềm ẩn ở bệnh nhân có bệnh lý nền và giá trị của việc tiêm ngừa” do Hội Lão khoa Việt Nam tổ chức ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, các chuyên gia y tế trong nước và quốc tế đều cho rằng việc dự phòng chủ động đóng vai trò quan trọng đối với người cao tuổi có bệnh nền.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Với nhóm người cao tuổi có bệnh nền như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), tim mạch, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, việc dự phòng chủ động các bệnh truyền nhiễm ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là một thí dụ điển hình cho tác nhân gây bệnh chưa được hiểu và quan tâm đúng mức ở người lớn tuổi. Đây là một loại virus hô hấp phổ biến và dễ lây, thường gây ra các triệu chứng nhẹ giống cảm lạnh, nhưng ở người lớn tuổi và người có bệnh nền, nó có thể dẫn đến những nhiễm trùng nghiêm trọng. Ước tính theo mô hình dự báo trong 5 năm tại Việt Nam có khoảng 4,6 triệu ca hô hấp cấp do RSV ở người từ 60 tuổi trở lên, trong đó khoảng 200.000 ca nhập viện và gần 18.000 ca tử vong do bệnh đường hô hấp dưới gây ra bởi RSV.

Giáo sư David Halpin, Trường Y Đại học Exeter, Vương quốc Anh, thành viên Hội đồng Quản trị và Ủy ban Khoa học của GOLD cho biết: Hiện nay, các khuyến cáo quốc tế nhấn mạnh việc bảo vệ nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng do RSV, nhất là người cao tuổi và những người mắc bệnh mạn tính như COPD hoặc bệnh tim mạch bằng chủng ngừa.

Từ thực hành lâm sàng, Tiến sĩ, bác sĩ Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, chia sẻ: để người cao tuổi có bệnh nền được bảo vệ tốt hơn, chúng tôi đã tích hợp tư vấn tiêm chủng khi khám tim mạch, hô hấp, nội tiết, thận, lão khoa và với các bệnh nhân chuẩn bị xuất viện hay với các bệnh nhân chuẩn bị ghép tạng để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. Nhân viên y tế sẽ rà soát lịch sử tiêm chủng và đánh giá tình trạng sức khỏe, bệnh nền, các yếu tố nguy cơ của từng người bệnh, từ đó tư vấn những vắc xin phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương chỉ rõ: Khi tuổi tác gia tăng, hiện tượng lão hóa miễn dịch có thể làm suy giảm khả năng đáp ứng của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh, khiến người cao tuổi, người mắc bệnh nền có nguy cơ cao hơn đối với các bệnh truyền nhiễm, nhiễm trùng. Trong bối cảnh đó, những tiến bộ trong nghiên cứu và phát triển vaccine, góp phần hỗ trợ tăng cường đáp ứng miễn dịch ở nhóm dân số có nguy cơ cao.

Không chỉ RSV, zona thần kinh cũng dễ bị xem nhẹ dù có thể gây ảnh hưởng kéo dài ở người cao tuổi. Người có bệnh nền mạn tính như hen, COPD, bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường có nguy cơ mắc zona thần kinh cao hơn. Trong một số nghiên cứu, bệnh tim mạch làm tăng nguy cơ mắc zona khoảng 34% và đái tháo đường là khoảng 38%.

Đây cũng là chủ đề được thảo luận tại một số phiên khoa học của Hội nghị Thường niên Hội Hô hấp Việt Nam năm 2026. Các chuyên gia đã đề cập vai trò của các giải pháp dự phòng, bao gồm tiêm chủng cho người lớn như một phần trong chăm sóc và quản lý bệnh hô hấp toàn diện.

Trong bối cảnh dân số già hóa và tỷ lệ bệnh mạn tính gia tăng, dự phòng chủ động ngày càng được xem là một phần quan trọng của chiến lược chăm sóc sức khỏe toàn diện. Quyết định 1983/QĐ-BYT ngày 1/7/2026 của Bộ Y tế về Hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ, người có yếu tố nguy cơ, người mắc bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng đã đề cập các biện pháp tiêm chủng dự phòng theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành.